Risico’s van robotisering

  1. Een robot mag een mens geen letsel toebrengen of door niet te handelen toestaan dat een mens letsel oploopt.
  2. Een robot moet de bevelen uitvoeren die hem door mensen worden gegeven, behalve als die opdrachten in strijd zijn met de eerste Wet.
  3. Een robot moet zijn eigen bestaan beschermen, voor zover die bescherming niet in strijd is met de eerste of tweede wet.

Recente gedragsregels om de het werken met robots veiliger te maken? Nee, deze drie wetten werden door een visionair opgesteld: wetenschapper en sf-schrijver Isaac Asimov schreef in de periode tussen 1940 en 1950 een serie korte verhalen over robots. Hij ontwikkelde een aantal gedragsregels waaraan de robots uit zijn verhalen zich moesten houden: de wetten van robotica. De verhalen werden gebundeld in het boek ‘I, Robot’, waarvan de Nederlandse versie in 1966 verscheen. Het boek werd in 2004 verfilmd. De drie wetten van Asimov werden beroemd, zowel in de wereld van de sciencefiction als in de wetenschappelijke wereld van de cybernetica.

Nu, ruim 70 jaar nadat Asimov de gedragsregels opschreef, zien we dat robots steeds vaker bij productiebedrijven worden ingezet. Omdat het niet altijd meevalt om technisch personeel te vinden, maar ook omdat de inzet van robots de fysieke belasting voor medewerkers vermindert. De robots worden steeds flexibeler, maar ook complexer. Er komen steeds meer autonome robots die samenwerken met medewerkers zonder dat ze een vaste locatie hebben of beschermd zijn door een kooi. Dat is niet zonder gevaren, zo bleek ook uit het zeer zware ongeval met een robot dat in 2015 in de Volkswagenfabriek plaatsvond. Hierbij heeft een robot een 22-jarige arbeider gegrepen en tegen een metalen plaat verpletterd. De man stierf aan zijn verwondingen.

De Arbowetgeving loopt ver achter, er staat nog niets in over de inzet van robots. Hoewel er wel onderzoek door de overheid werd gedaan, zijn er tot op heden nog geen voorstellen gedaan om de Arbowetgeving aan te passen. Toch is dat hard nodig om het risico van robotisering voor arbeidsveiligheid op de werkplek te kunnen beheersen. Inmiddels is een aantal mensen uit het (inter)nationale bedrijfsleven opgestaan. Zij besloten niet langer te wachten op wetgeving en werken nu op eigen initiatief aan nieuwe normen, naar verwachting vooral gericht op de door bedrijven te treffen beheersmaatregelen om de kwetsbaarheid van medewerkers te minimaliseren.

In afwachting van die nieuwe normen en wetgeving, kunt u zelf ook het nodige doen om de veiligheid te vergroten. Veel hangt samen met bewustzijn. Ga er bijvoorbeeld bij de aanschaf van een robot zonder beveiliging niet van uit dat de CE-markering de volledige veiligheid garandeert. Risico’s hangen af van de situatie ter plaatse. Voer daarom zelf een risico-inventarisatie uit of laat dat doen. Het is ook belangrijk om een robot zo te plaatsen dat er geen knelgevaar ontstaat bij muren of andere machines. Laat daarbij fysiek de reikbaarheid van de robotarm zien, bijvoorbeeld door gekleurde cirkels op de grond aan te brengen.

In de praktijk blijkt dat medewerkers steeds meer eigen worden met robots, op een gegeven moment zien zij de risico’s niet meer. Zorg er daarom voor dat ze alert blijven en instrueer medewerkers herhaaldelijk als het gaat om de gevaren van werken met de robots.

En die drie 70 jaar oude wetten van Asimov? Die zijn nog steeds actueel, nog steeds kunnen de ontwerpers van nu robots intrinsiek veilig maken door deze gedragsregels toe te passen.

Henk Krols is partner en adviseur bij BMD Advies Zuid-Nederland, het adviesbureau op het brede vlak van maatschappelijk verantwoord ondernemen, veiligheid, milieu, arbo, kwaliteit en energie.