Psychosociale arbeidsbelasting (PSA): Zijn er veranderingen rond het arbeidsrisico?

Blog door: Pieter Diehl

Gunstige ontwikkeling

Psychosociale Arbeidsomstandigheden BMD AdviesDe gezondheid lijkt zich gunstig ontwikkeld te hebben. Er is een stijging van algemene gezondheid en een afname van burn-outklachten. Dit is in lijn met ander onderzoek waaruit blijkt dat de gezondheid niet is verslechterd (o.a. de gezondheidsenquête [CBS, 2021a], SCP [De Klerk e.a., 2020] en NEA-COVID-19 [Oude Hengel e.a., 2021]). De daling in burn-outklachten was al ingezet en zet (versterkt) door. Ook zien we een afname van het aandeel werknemers met een arbeidsongeval. Dit past met de bevinding dat er minder werknemers zijn met gevaarlijk werk en dat voor een deel van de werknemers het werk een periode van het jaar stil heeft gelegen. Werknemers die een periode van het jaar niet gewerkt hebben, kunnen in die tijd ook geen arbeidsongeval gehad hebben.

Vaakst voorkomende beroepsziekten

Toch behoren werkgebonden psychische aandoeningen nog steeds tot de vaakst voorkomende beroepsziekten, zo bleek uit de nationale enquête arbeidsomstandigheden 2020, een monitoring die TNO jaarlijks uitvoert. Om die reden is PSA als arbeidsrisico opgenomen in de Arbowet, waarmee de werkgever verplicht is om preventief beschermende maatregelen te treffen. Natuurlijk belangrijk voor het welzijn van de werknemer, maar uiteindelijk vooral voor de werkgever zelf: een zieke werknemer kost gewoon veel geld.

PSA: arbeidsrisico dus RI&E

In de Arbowet is PSA omschreven als de factoren die in de arbeidssituatie stress teweegbrengen, die wanneer deze negatief ervaren wordt, lichamelijke, psychische of sociale gevolgen heeft. Het gaat dan om de factoren werkdruk, werkstress, seksuele intimidatie, agressie, geweld en pesten. BMD-adviseur en organisatieadviseur Pieter Diehl: “Juist omdat PSA evenals het werken met gevaarlijke stoffen of werken in gevaarlijke situaties een arbeidsrisico is, moet het in een Risico-Evaluatie & -Inventarisatie meegenomen worden. Daar waar inmiddels veel organisaties over een actuele RI&E beschikken, kijkt het merendeel van de werkgevers niet of nauwelijks naar de gevolgen van PSA. Machineveiligheid, of het werken met gevaarlijke stoffen: het zijn onderwerpen waar makkelijk mee te dealen is. Maar om de werkdruk aan te kaarten, moet je echt met een medewerker in gesprek. Veel werkgevers vinden dat maar eng, laat staan dat zij beginnen over bijvoorbeeld seksuele intimidatie of pesten.”

Werkdruk grootste veroorzaker van stress

Werkdruk een groot arbeidsrisico. Een combinatie van een hoge werkdruk en te weinig rust en ontspanning kan psychische en lichamelijke klachten bij de werknemer veroorzaken en uiteindelijk tot ziekte en verzuim leiden. Door het verplicht thuiswerken tijdens de Coronaperiode zijn werknemers en werkgevers het afgelopen jaar tegen nieuwe uitdagingen aangelopen. De werknemer kan onder andere te maken krijgen met overspannenheid, burn-out, depressie en posttraumatische stressstoornissen. Werken onder hoge tijdsdruk komt vooral voor bij werknemers tussen de 25 en 35 jaar.

Ook een te lage werkdruk of het alleen thuiswerken heeft zo zijn risico’s: medewerkers die te weinig te doen hebben, geen uitdaging in hun werk zien of in hun kracht staan als ze werken in teamverband, kunnen gefrustreerd raken en psychische en lichamelijke klachten ontwikkelen. Hoewel werkdruk in alle sectoren, in alle bedrijven en onder alle werksoorten voorkomt, verschilt de mate van werkdruk vaak per branche. Dit heeft ook te maken met de kenmerken van het werk en de wijze waarop het werk is georganiseerd. Werkdruk kan gemeten worden. In de RI&E wordt bijvoorbeeld gekeken naar:

  • werktijden, mogelijkheden voor pauzes en verlof;
  • werktempo;
  • hoeveelheid werk en overwerk;
  • inhoud en zwaarte van het werk;
  • contacten op het werk (steun van collega’s en leidinggevenden);
  • ingrijpende gebeurtenissen op het werk (ongeval, ernstig zieke collega of zelfs overlijden).

Pieter: “Bij het uitvoeren van de RI&E beoordelen wij voor deze PSA-factoren of er voor medewerkers een arbeidsrisico is en of het bedrijf er voldoende aandacht aan besteedt, er een beleid voor heeft en voldoende maatregelen heeft getroffen om de risico’s te voorkomen of te beperken. Wij kijken bijvoorbeeld ook hoe binnen uw bedrijf omgegaan wordt met werktijden en pauzes. En of uw medewerkers ergens terecht kunnen als de werkdruk te hoog wordt.”

Uitval kost gewoon geld

Een werkgever heeft volgens de Arbowet de zorgplicht om arbeidsrisico’s in de breedste zin van het woord aan te pakken. Pieter: “Je hebt echt wel een probleem als voor de rechter blijkt dat je onvoldoende hebt gedaan om werkstress als gevolg van te hoge PSA aan te pakken. Belangrijker is echter dat een hoge PSA gewoon niet goed is voor werknemer en bedrijf: werkstress vermindert de productiviteit en de kwaliteit van de dienstverlening en verhoogt het ziekteverzuim en de kans op ongevallen. Ziekteverzuim door werkstress kost het bedrijfsleven daarmee miljarden per jaar. Uitval leidt niet alleen tot productieverlies, het kan werkprocessen ook volledig ontregelen. Wanneer je een werknemer moet vervangen, kost het klauwen met geld om mensen in te lenen en in te werken. Terwijl je werkstress in veel gevallen kunt voorkomen door in gesprek te gaan met je medewerkers, tijdig in te spelen op signalen en maatregelen te treffen.”

Rol BMD Advies

De specialisten van BMD Advies helpen je graag bij het onderzoek naar PSA binnen je bedrijf. Vanuit het kennisgebied Mens & Organisatie hebben we de expertise en de praktische, beproefde methodieken om de noodzakelijke strategieontwikkeling en verbinding met medewerkers en managers tot stand te brengen. Wij voeren veiligheids-/cultuurprogramma’s, teamontwikkeling en leiderschapstrajecten uit en brengen de belangrijkste arbeidsrisico’s voor uw bedrijf in kaart. Vervolgens ondersteunen wij u bij het treffen van maatregelen en het ontwikkelen van beleid om de PSA in de hand te houden. Neem voor een vrijblijvend gesprek contact op met Pieter.Diehl@bmdzuid.nl, 06 47995226.

Bron: TNO Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2020