Perslucht: een serieus arbeidsrisico

Don’t shoot the messenger

Blog door: Pieter Diehl

Als adviseur word ik geïnspireerd door mijn klanten. Het leuke is dat ik ‘s morgens in het management team aanwezig ben, terwijl ik ‘s middags op de werkvloer loop om samen met medewerkers om gezamenlijk risico’s te verminderen. Je werkt de hele dag met mensen en als veiligheidskundige ook nog met techniek. Denk bijvoorbeeld aan machineveiligheid. Bij iedere opdracht kom ik nieuwe technieken tegen die ik weer bij andere opdrachten kan gebruiken.

Iedere dag staan er weer nieuwe uitdagingen klaar. Zo kom ik bij veel bedrijven waar ze perslucht gebruiken om op een veilige manier machines en handgereedschap aan te drijven. In het bijzonder in een brandgevaarlijke of explosieve omgeving is het gebruik van perslucht als aandrijfmedium zeker aan te bevelen. In de praktijk wordt perslucht ook veelvuldig gebruikt om werkkleding en zelfs lichaamsdelen schoon te blazen. Aan het dergelijk gebruik van perslucht kleven echter serieuze gevaren, ook wanneer het voor zoiets onschuldigs als schoonmaken van onderdelen of producten wordt aangewend. Jaarlijks vinden in Europa duizenden bedrijfsongevallen plaats bij het met perslucht reinigen van machines, werkplekken en werkstukken. Roekeloos gebruik kan resulteren in oogletsel, gehoorbeschadigingen en andere ernstige verwondingen.

Als ik dat aangeef, wordt de luchtdruk van het ene moment op het andere moment teruggedraaid van ongeveer 6 a 7 bar naar 2,4 bar. Waarom? Omdat Pieter dat zegt! Ja, je kunt je dan voorstellen dat de medewerkers mij dat niet in dank afnemen. Maar soms zeg ik dan…. Don’t shoot the messenger.

Beter is het om gezamenlijk te kijken hoe het schoonmaken van de machines veilig kan en de risico’s te bespreken. Samen kom je er wel uit.

Risico’s bij gebruik perslucht als reinigingsdoeleinden

Oogletsel
Oogletsel is een van de meest voorkomende verwondingen bij ongevallen bij reinigingsactiviteiten met perslucht. Vooral in de industrie en in garages zijn dit soort ongevallen eerder een regel dan uitzondering.
Oogletsel wordt veelal veroorzaakt doordat met perslucht kleine metalen splintertjes en dergelijke rond worden geblazen. Door de grote kracht waarmee de metaalsplinters in het oog terechtkomen, dringen deze diep in het oog. De metaaldeeltjes zijn daardoor moeilijk en alleen door medische specialisten te verwijderen. Blijvende schade aan het oog of zelf blindheid kan hiervan het gevolg zijn. Maar ook de schone luchtstroom zelf is, wanneer deze direct in het oog wordt geblazen, krachtig genoeg om het oog ernstig te verwonden.

Ernstig inwendig letsel
Bij het reinigen van bedrijfskleding of lichaamsdelen kan een ‘treffer’ met perslucht op de verkeerde plek serieus inwendig letsel veroorzaken. De ernst van de verwonding hangt onder andere af van de specifieke luchtdruk, de luchtsnelheid en ten slotte de afstand tot het blaaspistool.
Allereerst is er het gevaar van embolie. De perslucht kan door een gescheurde huid binnendringen en hierdoor verstopping van één of meerdere bloedvaten veroorzaken. Dat kan buitengewoon serieuze gevolgen hebben. Ook het richten van een krachtige luchtstraal op vitale lichaamsdelen of organen kan ernstige gevolgen hebben.
Dit soort ongevallen komt vooral voor wanneer werknemers perslucht gebruiken om werkkleding of lichaamsdelen mee te reinigen, of wanneer zij bij wijze van grap naar elkaar blazen.

Gehoorbeschadiging
Perslucht kan ook gehoorbeschadiging veroorzaken. In sommige gevallen komt de geluidssterkte bij schoonblazen namelijk ruim boven de 110 à 120 dB(A) uit. Bij het regelmatig schoonblazen van werkstukken en de werktafel kan de gemiddelde dagblootstelling aan schadelijk geluid behoorlijk worden verhoogd. Indien geen voorzorgmaatregelen in de vorm van gehoorbescherming of geluidsarme blaaspistolen worden getroffen, is de kans op blijvende gehoorbeschadiging niet denkbeeldig.

Luchtverontreiniging
Wanneer we met perslucht schoonblazen zal de omgeving de stof en olienevel opnemen. Of dit in gezondheidsschade kan resulteren, hangt onder meer af van de tijdsduur waarin de medewerker aan schadelijke stoffen is blootgesteld en van de aard en concentratie van de verontreiniging. Bij het verwerken van vergiftige stoffen zoals bij het saneren van asbest of het vervangen van asbest remvoeringen, is het reinigen door middel van het schoonblazen van werkstukken en de omgeving ten strengste verboden. In dergelijke gevallen moeten de verontreinigingen verwijderd worden door middel van het gebruik van stofzuigers. Hierdoor kunnen de vergiftige stoffen niet in de ruimte gaan zweven en door de aanwezigen ingeademd worden. Aan perslucht wordt in de meeste gevallen olie toegevoegd om de aangedreven gereedschappen te smeren. Het inademen van olienevel kan schadelijk zijn voor de gezondheid.

Andere risico’s
Naast bovenstaande risico’s kent het onoordeelkundige of roekeloze gebruik van perslucht ook andere minder vaak voorkomende, maar daardoor niet minder ernstige gevaren. Zo vergroot het gebruik van perslucht de kans op brand. Immers, met het blazen van lucht in een ruimte wordt ook veel zuurstof aangevoerd. Een met olie en vet vervuilde overall kan ineens licht ontvlambaar worden wanneer hij met perslucht wordt schoon geblazen, er wordt dan immers zuurstof toegevoegd.

Veiligheidsmaatregelen

De gevaren van het reinigen met perslucht kunnen op verschillende manieren worden ingedamd. Ik noem er hier verschillende:

Gebruiksverbod
Een eenvoudige en effectieve maatregel is om het gebruik van perslucht voor de reiniging van kleding, werkplekken en werkstukken geheel te verbieden. Wanneer helemaal geen perslucht wordt gebruikt, kunnen immers ook geen perslucht gerelateerde ongevallen plaatsvinden. Een verbod betekent wel dat werknemers voortaan op een andere manier, bijvoorbeeld door het gebruik van lucht aangedreven stofzuigers, moeten reinigen.

Reductie van de luchtdruk bij reiniging
Luchtdrukreductie vormt het minder vergaande alternatief voor een algeheel verbod. Als we dan toch perslucht blijven gebruiken, kunnen we de luchtdruk het beste terugbrengen van de gebruikelijke 6 à 7 bar tot maximaal 2,4 bar. Dit kan bijvoorbeeld door een reduceerventiel in de leiding aan te brengen of door een speciaal pistool aan te schaffen dat de lucht reduceert.

Voorlichting
Naast deze voorzorgmaatregelen dienen de medewerkers voldoende voorlichting te krijgen over de gevaren van het werken met perslucht.

Persoonlijke beschermingsmiddelen
Medewerkers moeten uiteraard over voldoende persoonlijke beschermingsmiddelen beschikken. Denk hierbij onder andere aan: gehoorbescherming, veiligheids- of ruimzichtbrillen en, in sommige situaties, adembescherming en beschermende kleding.

Keuze blaaspistool
Ook de keuze van het juiste blaaspistool kan helpen om het risico verder te verkleinen. Niet ieder type blaaspistool is namelijk geschikt voor ieder karwei. Er zijn verschillende blaaspistolen op de markt, bijvoorbeeld met of zonder spaanafscherming en blaaspistolen die voldoen aan de geluidsnormen.

Meer weten?

Wilt u meer weten over het veilig gebruiken van perslucht, of wilt u ondersteuning bij het voorlichten van uw medewerkers? Vaak is een veiligheidsrondgang een prettige en efficiënte manier om de medewerkers inzicht te geven in de risico’s van het werken met de verschillende arbeidsmiddelen, maar natuurlijk zijn er ook andere mogelijkheden. Neem vrijblijvend contact op met mij, of met één van mijn collega’s Steffan Griep of Tim de Laat, dan doen we u graag een voorstel.