Arborisico’s als uitgangspunt voor bedrijfsstrategie

ISO 45001:2018 voor arbomanagementsystemen werd op 12 maart 2018 geïntroduceerd. Net als de normen ISO 9001:2015 voor kwaliteitsmanagementsystemen en ISO 14001:2015 voor milieumanagementsystemen, is ISO 45001 gebaseerd op de High Level Structure (HLS). In de basis zijn er dan ook veel overeenkomsten met de andere HLS-normen. Zo moeten de risico’s en kansen ten aanzien van gezond en veilig werken verankerd zijn in het strategisch beleid. Andersom moet het G&VW-beleid sporen met het strategische beleid. In dit achtste deel van de serie artikelen ‘Nieuwe normen, nieuwe kansen’, staan we kort stil bij de risico’s, maar zeker ook bij de kansen.

Strategisch en tactisch beleid

Daar waar het met de ‘oude’ OHSAS 18001 nog mogelijk was om het beheersen van de G&VW-risico’s (gezondheid, veiligheid en welzijn) en het voldoen aan wettelijke eisen nog te beperken tot het operationele niveau, kom je hier bij ISO 45001 niet mee weg. Op basis van deze nieuwe norm moeten risico’s en kansen ten aanzien van gezond en veilig werken ook betrokken worden bij het strategisch en tactisch beleid van de organisatie. Omgekeerd moet het G&VW-beleid hierop aansluiten. BMD-adviseur Bas Schevelier: “Veel bedrijven hebben de kansen en risico’s voor het bedrijf behoorlijk goed in beeld. Vooral de grotere bedrijven en organisaties maken periodiek een SWOT-analyse en houden alle sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen tegen het licht. Maar het in beeld hebben van je risico’s en kansen is één ding, het als uitgangspunt hanteren voor je bedrijfsstrategie gaat veel verder!”

RI&E als hulpmiddel

Als het gaat om arbo is de Risico-Inventarisatie & Evaluatie (RI&E) een goede basis voor het in kaart brengen van gevaren en de beoordeling van risico’s. ISO 45001 gaat daarin wel een stukje verder dan de wetgeving. De standaard methoden en branche RI&E’s voldoen dan ook meestal niet aan de gevraagde diepgang vanuit de norm.

Hogere Veiligheidskundige en organisatieadviseur Pieter Diehl: “Hoewel de Arbowetgeving eigenlijk net zo goed eist om in de RI&E alle risico’s te beschrijven en daarbij de risicobeperkende maatregelen op te nemen, gebeurt dat in de praktijk nog te weinig. Daar waar een basis-RI&E nog vaak getolereerd wordt bij het voldoen aan wet- en regelgeving, is dat voor ISO 45001 echt onvoldoende. ‘Alle risico’s’ is daarbij een veelomvattend begrip. Alle factoren komen in een dergelijke RI&E aan bod: van mogelijke noodsituaties, het ontwerp van werkzones, machineveiligheid, sociale factoren (dus ook werkdruk, intimidatie en pesten), de materialen en stoffen waarmee gewerkt wordt tot de fysieke arbeidsomstandigheden, mensen die toegang hebben tot de werkplek en ga zo maar door.”

Een belangrijk verschil is dat bij ISO 45001 het bedrijfsbeleid leidend is, de risico’s worden van hieruit geïnventariseerd en beheerst. Alle gevaren en risico’s moeten in beeld zijn, dus ook de gevaren en risico’s waarvoor al technische of organisatorische maatregelen zijn getroffen waardoor het risico is geminimaliseerd. Op basis van dit beleidsuitgangspunt worden de risico’s getoetst. In de RI&E wordt vervolgens bepaald welk risico wel of niet acceptabel is.

“Bijzonder is ook het onderscheid dat ISO 45001 maakt tussen het gevaar en het risico dat het gevaar oplevert. Het risico is hierbij het product van kans x effect: wat is de kans dat een calamiteit zich voordoet en wat voor gevolgen kan dat hebben? Zijn die risico’s aanvaardbaar of zijn er maatregelen nodig om de risico’s terug te dringen? ISO 45001 verlangt dat een organisatie de risico’s identificeert en helder en consistent vastlegt”, zegt Bas Schevelier. Een logisch vervolg is dan dat in ISO 45001 veel aandacht is voor borging: zijn de risicobeperkende maatregelen daadwerkelijk getroffen en zijn deze doeltreffend?

Vergeet de kansen niet

In nieuwe normen die gebaseerd zijn op de HLS (High Level Structure), zoals ook ISO 45001, is het denken vanuit risico’s een terugkerend onderdeel. In paragraaf 6.1 van de HLS staat echter heel helder omschreven: ´Actie om risico’s en kansen op te pakken’. Hoewel de nadruk in de communicatie vaak ligt op het identificeren van risico’s, is het identificeren van kansen minstens zo belangrijk. Ten opzichte van de oude norm OHSAS 18001 is dat ook echt een nieuw aspect.

Net als voor milieu geldt ook voor arbo dat wensen, eisen, maar ook verplichtingen van stakeholders vaak kansen opleveren. Pieter Diehl: “Natuurlijk hebt u vanuit de wet een zorgplicht voor de medewerkers. Wanneer u echter investeert in uw medewerkers, niet alleen wat gezondheid betreft, maar ook inzet op betrokkenheid, zingeving, werkplezier en de mogelijkheid tot ontwikkeling, zult u dat in positieve zin terugkrijgen. Een gemotiveerde medewerker is productiever dan een personeelslid dat niet goed in zijn vel zit. En dat niet alleen: een gemotiveerde medewerker is de beste ambassadeur voor uw bedrijf. Dat heeft een positieve uitstraling naar uw klanten, maar maakt uw bedrijf ook aantrekkelijk voor toekomstige medewerkers. En dat is in deze tijd, waarin het vaak moeilijk is om aan goede arbeidskrachten te komen, toch niet onbelangrijk.”

Houd het levend

Met een risicobeoordeling breng je de kansen en de gevolgen van de activiteiten van de organisatie voor mens en omgeving in kaart. “Arbo- en veiligheidsbeleid moet gestoeld zijn op het bevorderen van een veilige en duurzame werkomgeving én de duurzame inzetbaarheid van medewerkers. Al in de meest eenvoudige RI&E is dat wat mij betreft het uitgangspunt. Daarom ben ik ook fervent tegenstander van standaard invullijstjes die vanuit bijvoorbeeld de branche worden verstrekt; zo’n rapport is uiteindelijk ook alleen maar goed als vulling van de bureaula. Een goed uitgevoerde RI&E levert een bijdrage aan het realiseren van het strategische doelen van een organisatie. Maar dan mag het document inderdaad niet in de la verdwijnen, en er pas weer uitkomen als de volgende audit zich aandient. Een goede risicobeoordeling wordt continu in leven gehouden. Bij elke verandering, bij elke nieuwe activiteit, bij elke uitbreiding of vervanging van het machinepark, moeten de risico’s en de kansen opnieuw tegen het licht gehouden worden”, besluit Pieter.

Meer informatie 

Alle artikelen in de serie ‘Nieuwe normen, nieuwe kansen’ vindt u op onze website. In de volgende edities van de BMD-Nieuwsflits gaan we dieper in op de thema’s leiderschap en competenties.

Daarnaast nodigen wij u van harte uit om deel te nemen aan verschillende trainingen en bijeenkomsten over deze thema’s:

  • Training RI&E in een dag: dinsdag 15 mei 208
  • BMD-Ontbijtbijeenkomst ‘Kleur bekennen met de nieuwe ISO 45001:2018’: donderdag 31 mei 2018.
  • Training ‘Introductie ISO 45001’: donderdag 21 juni 2018

Wilt u nu al meer weten over de mogelijkheden voor uw organisatie, de eventuele integratie met andere HLS-managementsystemen of het uitvoeren van een risicobeoordeling? Neem dan contact op met uw BMD-adviseur of mail naar Bas Schevelier of Pieter Diehl.

BMD-Nieuwsflits, april 2018